Konferencja napoleońska, Uniwersytet Warszawski, 14 maja 2021 r.

Szanowny Panie Dziekanie,
Szanowni Państwo,

Dziękuję organizatorom za zaproszenie do otwarcia tej konferencji o Napoleonie. Kilka dni temu, w dwusetną rocznicę śmierci Napoleona, Prezydent Emmanuel Macron wygłosił przemówienie, do którego chciałbym się dzisiaj odnieść, albowiem przemówienie to było szczególnie wyczekiwane: zapewne słyszeli Państwo o debacie w kwestii upamiętnienia Napoleona, która odbyła się we francuskiej przestrzeni publicznej przed 5 (piątym) maja. Patrząc na bogaty program konferencji widzę, że także Państwo przyczynią się do tej debaty o postaci Napoleona, o jego dokonaniach, jak i o pamięci o „epoce napoleońskiej”.

Punkt wyjścia do debaty oczywiście różni się w zależności od miejsca na świecie, w którym się znajdujemy, i oczywiście nie będę przytaczał w tak zacnym gronie dobrze znanej nam wszystkim Historii. Chciałbym natomiast zwrócić uwagę na historyczne zakorzenienie więzów łączących nasze dwa kraje i znaczenie „legendy napoleońskiej” w późniejszych dziejach Polski – mam w szczególności na myśli odzyskanie niepodległości po Pierwszej Wojnie Światowej i jakże symboliczną inaugurację pomnika Napoleona w Warszawie w 1921 (tysiąc dziewięćset dwudziestym pierwszym) roku.

Związki Napoleona z Polską są dobrze znane, a imię Napoleona szczególnie brzmi tutaj w Polsce. Kiedy w osiemnastym wieku Polska znikła z map Europy, Napoleon utworzył księstwo warszawskie, a sto tysięcy polskich żołnierzy walczyło w Legionach Polskich Wielkiej Armii. W słowach polskiego hymnu zostało zapisane „Dał nam przykład Bonaparte, jak zwyciężyć mamy”. Warto również przypomnieć nazwy ważnych bitew stoczonych przez Napoleona w Polsce czy nazwiska polskich generałów, które wyryto na Łuku Triumfalnym w Paryżu. To wszystko potęguje wrażenie, że losy Polski i Francji były połączone. „Bóg jest z Napoleonem, Napoleon z nami” – dobrze znany Polakom wierz Mickiewicza.

Podczas swojego wystąpienia Prezydent Macron zwrócił uwagę na trzy pojęcia, którymi można określić działania Napoleona: wola, rozum i wolność. Jestem świadomy, że te hasła padły na szczególnie podatny grunt wśród Polaków dążących do odzyskania niepodległości. Jak oświadczył Prezydent Republiki, „Napoleon Bonaparte jest częścią nas, ponieważ działania i lekcje tego wojownika, stratega, prawodawcy i budowniczego, przenoszą się aż w nasze stulecie”.

Także dzisiaj więzy te mają szczególne znaczenie w naszej relacji dwustronnej i dlatego 5 maja, w dwusetną rocznicę śmierci Napoleona i setną rocznicę inauguracji pomnika, złożyłem wieniec pod popiersiem Napoleona na placu Powstańców Warszawy. W swoim przemówieniu, Prezydent Republiki podkreślił, że nie wolno nam oddawać się naiwnemu świętowaniu, ale że opierając się na dziedzictwie napoleońskim, powinniśmy umieć je również uczynić naszymi i naprawić jego błędy. Cytuję : „W zasadzie, od Cesarstwa wyrzekliśmy się tego, co najgorsze, a od Cesarza upiększyliśmy to, co najlepsze.”
Musimy rozpatrywać Napoleona, jako całość: to znaczy jako tego, który po wielkiej Rewolucji francuskiej położył podwaliny pod nowoczesne państwo, jakim jest Francja (Rada Stanu, Sąd kasacyjny, Kodeks cywilny, Kodeks karny, prefekci, wyższe uczelnie zwane „grandes écoles”), tego który także był wielkim dowódcą wojskowym, ale również tego, który przywrócił niewolnictwo. Nie można sprowadzać Napoleona tylko do niewolnictwa, ale nie można o tym zapominać. Jak przypomniał Prezydent Republiki w swoim przemówieniu, Druga Republika naprawiła ten błąd, tę zdradę ducha Oświecenia.

Ważny jest również sposób myślenia, jaki Napoleon nam przekazał:
-  Odrzucenie fatalizmu, gdy Francja była atakowana ze wszystkich stron w Europie: Napoleon musiał walczyć przeciwko siedmiu koalicjom. To jest wola przeciwstawienia się wrogowi i oporu wobec okupacji.
-  Duch reform: jak już wspomniałem, położył on podwaliny pod nowoczesne państwo.

Na przykładzie dziejów Polski i polskiej niepodległości widzimy, że warto upamiętniać dawne dzieje, które po dziś dzień nas kształtują, nasze społeczeństwa i stosunki między nimi. Toczące się obecnie we Francji ożywione dyskusje na temat tego, co reprezentował sobą Napoleon, pokazują, że historycy nie wyczerpali jeszcze całego tego materiału. Program tej konferencji pokazuje też, że nie brakuje tematów do studiowania, aby nadal oświecać naszych współobywateli o tej postaci i jej epoce.

Życzę Państwu owocnych dyskusji podczas tych dwóch dni.

opublikowano 26/07/2021

Haut de page