Komunikat francuskiej Rady Stanu z 25 października 2017 r.

Komunikat francuskiej Rady Stanu
[odpowiednika polskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego]
z 25 października 2017 r.
*

Rozdział Kościołów od państwa

Rada Stanu uznaje umieszczenie krzyża nad posągiem papieża Jana Pawła II wzniesionym na placu należącym do gminy Ploërmel (w departamencie Morbihan) za niezgodne z ustawą z dn. 9 grudnia 1905 roku.

Istotne elementy:

• Federacja Wolnomyślicieli z departamentu Morbihan oraz dwoje innych skarżących zwróciło się do burmistrza Ploërmel (w departamencie Morbihan) o usunięcie z każdego należącego do gminy miejsca publicznego pomnika składającego się z posągu przedstawiającego papieża Jana Pawła II, nad którym umieszczono łuk zwieńczony krzyżem. Brak reakcji ze strony burmistrza na te prośby stanowi domniemaną decyzję odmowną.
• Skarżący zwrócili się do Sądu Administracyjnego w Rennes z jednej strony o uchylenie tej decyzji odmownej, z drugiej zaś o nakazanie burmistrzowi usunięcia pomnika. Sąd przychylił się do tego wniosku. Natomiast Sąd Administracyjny Apelacyjny w Nantes dokonał innej oceny: uchylił ten wyrok i oddalił wniosek skarżących.
• Decyzją podjętą dzisiaj, Rada Stanu uchyla ten wyrok i ogranicza go jedynie do wniosku o usunięcie łuku i krzyża umieszczonych nad posągiem. Rada Stanu uznaje, że krzyż, w odróżnieniu od łuku, stanowi znak lub symbol religijny, którego umieszczenie jest niezgodne z art. 28 ustawy z dn. 9 grudnia 1905 r. w sprawie rozdziału Kościołów od państwa.

Stan faktyczny i postępowanie:

Uchwałą z dn. 28 października 2006 r., rada miejska Ploërmel (w departamencie Morbihan) przyjęła dar od rosyjskiego artysty Zuraba Cereteliego, a mianowicie posąg przedstawiający papieża Jana Pawła II, który miał zostać umieszczony na placu publicznym należącym do gminy.

Federacja Wolnomyślicieli z departamentu Morbihan, Pani P. i Pan K. zwrócili się do burmistrza Ploërmel o usunięcie pomnika poświęconego Janowi Pawłowi II z jakiegokolwiek miejsca publicznego na terenie gminy. Brak reakcji ze strony burmistrza na te prośby stanowi domniemaną decyzję odmowną.

Zainteresowani zwrócili się wówczas do Sądu Administracyjnego w Rennes, z jednej strony o uchylenie tej decyzji odmownej, z drugiej zaś o nakazanie burmistrzowi usunięcie pomnika z miejsca, w którym się znajduje. Wyrokiem z dn. 30 kwietnia 2015 r., Sąd Administracyjny w Rennes przychylił się do tego wniosku i nakazał burmistrzowi Ploërmel, w terminie do sześciu miesięcy, usunąć pomnik z miejsca, w którym się znajduje.

Wyrokiem z dn. 15 grudnia 2015, Sąd Administracyjny Apelacyjny w Nantes uchylił ten wyrok i oddalił wniosek zgłoszony przez Federację Wolnomyślicieli z departamentu Morbihan, Panią P. i Pana K.

Ci ostatni wnieśli skargę kasacyjną do Rady Stanu.

Postanowienie Rady Stanu:

Decyzją podjętą dzisiaj, Rada Stanu przychyliła się częściowo do wniosków skarżących, którzy utrzymywali, że decyzje burmistrza odnośnie odmowy usunięcia pomnika z miejsca, w którym się znajduje, są niezgodne z ustawą z dn. 9 grudnia 1905 r. w sprawie rozdziału Kościołów od państwa.

Po pierwsze, Rada Stanu uchyla częściowo wyrok Sądu Administracyjnego Apelacyjnego w Nantes z dn. 15 grudnia 2015 r., ponieważ wyrok ten nie uwzględnił prawidłowo zakresu uchwały rady miejskiej Ploërmel z dn. 28 października 2006 r.
Postanawia, przeciwnie niż Sąd Administracyjny Apelacyjny, że przedmiotem tej uchwały było wyłącznie przyjęcie daru dla gminy, jakim był posąg i nie dotyczyła ona żadnego elementu odnoszącego się do łuku i krzyża dużych rozmiarów, odrębnych od posągu, umieszczonych nad posągiem. Na podstawie powyższego, Rada Stanu wywnioskowała istnienie decyzji burmistrza, odrębnej od uchwały z dn. 28 października 2006 r., o umieszczeniu łuku i krzyża nad posągiem.

Jednakże ta decyzja burmistrza, w odróżnieniu od uchwały z dnia 28 października 2006 roku, nie została objęta żadnym działaniem mającym na celu jej upublicznienie. Wobec tego terminy odwoławcze jej dotyczące nie rozpoczęły biegu, w następstwie czego, na mocy zasad przypomnianych w punkcie 4. decyzji Rady Stanu, decyzja ta mogła zostać przez burmistrza uchylona, wbrew temu co orzekła instancja odwoławcza sądu administracyjnego.

Rada Stanu wyciąga wnioski z tej analizy orzekając nieważność wyroku Sądu Administracyjnego Apelacyjnego w Nantes w tym zakresie, że wyrok ten dotyczy jedynie wniosków wnioskodawców żądających usunięcia krzyża i łuku nad posągiem papieża Jana Pawła II. Zaś ta część tego wyroku, która dotyczyła odmowy usunięcia posągu, będącego przedmiotem uchwały z dnia 28 października 2006 roku, którą sąd uznał za ostateczną, zostaje utrzymana w mocy.

Po wniesieniu kasacji, Rada Stanu, występując jako instancja odwoławcza w tej części sporu, zastosowała kryteria analizy wypracowane w oparciu o orzeczenia w sprawie „Federacja Wolnomyślicieli Wandei / Gmina Melun” z dnia 9 listopada 2016 r. wydane na temat ustawiania szopek bożonarodzeniowych w miejscach publicznych.

Rada przypomina najpierw treść artykułu 28. ustawy z dnia 9 grudnia 1905 roku, w myśl którego: „Zakazane jest odtąd wznoszenie czy dodawanie jakichkolwiek znaków czy symboli religijnych na monumentach publicznych czy w jakimkolwiek miejscu publicznym, za wyjątkiem budowli przeznaczonych dla celów kultu religijnego, terenów pochówku na obszarze cmentarzy, pomników nagrobnych oraz muzeów i wystaw”. Artykuł ten, mający zagwarantować neutralność osób pełniących funkcje publiczne w odniesieniu do kultu religijnego, sprzeciwia się umiejscowieniu przez takie osoby w miejscach publicznych znaków czy symboli wyrażających wyznawanie kultu czy oznaczających preferencję religijną, z zastrzeżeniem tych wyjątków, które ten artykuł przewiduje.

W danym przypadku, po uwzględnieniu cech charakteryzujących krzyż oraz łuk nad pomnikiem papieża Jana Pawła II ustawionym w Ploërmel, gdzie całość osiąga wysokość 7,5 metra nie licząc postumentu, Rada uznała, że łuk sam w sobie nie może być postrzegany jako znak czy symbol religijny w sensie artykułu 28. ustawy z 9 grudnia 1905 r.

Rada Stanu przyjmuje natomiast przeciwne stanowisko w odniesieniu do krzyża nad tą budowlą, odrzucając argumentację władz gminy, które dla usprawiedliwienia tej budowli broniąc swego stanowiska podnosiły, że całość jest dziełem sztuki, że krzyż ma stanowić wyraz silnej miejscowej tradycji katolickiej, czy że działka, na której sporny pomnik stanął, miałaby być usunięta z rejestru nieruchomości publicznych. Rada Stanu przyjmuje ponadto, że dla istoty sprawy nie mają znaczenia fakty, że posąg objęty został decyzją o braku sprzeciwu na zgłoszenie prac budowlanych, że pomnik ten ma dla gminy znaczenie gospodarcze i turystyczne, ani że usunięcie części czy całości budowli byłoby niezgodne z zobowiązaniami umownymi, które przyjęła na siebie gmina w stosunku do artysty.

Skoro krzyż stanowi znak czy symbol religijny w sensie artykułu 28. ustawy z 9 grudnia 1905 r. oraz skoro jego umieszczenie przez władze gminy nie spełnia warunków dla wyjątków przewidzianych w powołanym artykule, jego obecność w miejscu publicznym jest niezgodna z tą ustawą.

Rada Stanu, występując jako instancja odwoławcza w zakresie kasacji, utrzymuje w mocy nakaz wydany przez sąd administracyjny poprzedniej instancji w jego wyroku z 30 kwietnia 2015 r. w tym jedynie zakresie, w jakim nakazuje przystąpić do usunięcia krzyża.

*[Tłumaczenie z języka francuskiego: Ambasada Francji w Warszawie]

opublikowano 31/10/2017

Haut de page